بررسی تأثیر تحریمها و برجام بر جایگاه بخش صنعت در اقتصاد ایران: تحلیل شبکههای پیچیده
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 05 اسفند 1403
https://doi.org/10.22067/erd.2025.90726.1256
پرویز رستم زاده، معصومه محمدی، زینب یادگار
چکیده یکی از مهمترین اجزای تشکیل دهنده اقتصاد هر کشوری از جمله ایران، بخش صنعت میباشد که از زیر بخشهای مختلفی تشکیل شده است. تحریمهای نفتی اعمال شده علیه ایران، به صورت مستقیم و غیرمستقیم، بخش صنعت را به دلیل نقش مهمی که در رشد و توسعه اقتصادی ایفا میکند هدف قرار دادهاند. در پژوهش حاضر به منظور بررسی تأثیر تحریمهای نفتی و برجام بر جایگاه بخش صنعت و زیر بخشهای صنعتی در اقتصاد ایران، به ترتیب با به کارگیری نظریه شبکههای پیچیده، سه شبکه 9 بخشی شامل بخش صنعت، مربوط به قبل از اعمال تحریمهای نفتی (سال 1380)، بعد از اعمال تحریمهای نفتی (سال 1390) و پس از امضای برجام (سال 1395) تشکیل و سپس سه شبکه 49 بخشی شامل زیر بخشهای صنعتی، مربوط به قبل از اعمال تحریمهای نفتی، بعد از اعمال تحریمهای نفتی و پس از امضای برجام در نظر گرفته میشود. در این پژوهش با استفاده از معیارهای مرکزیت رویکردی ارائه میگردد تا تأثیر تحریمها و برجام بر جایگاه ارتباطات بخش صنعت و زیر بخشهای آن با سایر بخشها در اقتصاد ایران مشخص شود. مطابق با نتایج به دست آمده تحریمها و برجام تأثیر قابل توجهی بر جایگاه بخش صنعت نداشته است. علاوه بر این، یافتهها نشان میدهد تأثیر تحریمها و برجام بر زیر بخشهای صنعتی یکسان نمیباشد. مهمترین و اساسیترین بخش صنعتی ایران در هر سه سال مورد بررسی بخش تولید مواد غذایی و آشامیدنی میباشد که اهمیت آن در شبکه اقتصادی پس از اعمال تحریمها کاهش و پس از امضای برجام افزایش یافته است.
