تاثیر تعاملی سرمایه‌داری رفاقتی و ریسک ژئوپلیتیک بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در کشورهای منتخب اوپک (رویکرد Panel QARDL)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

بهرام نجفی زاده ¹

سعید دائی کریم زاده ²

مریم امامی میبدی ³

¹ دانشجوی دکتری علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

² گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسامی، اصفهان، ایران‌

³ گروه حسابداری، واحد شاهین شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهین شهر، ایران.

https://doi.org/10.22067/erd.2026.97705.1353

چکیده

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی برای تأمین مالی، انتقال فناوری و کاهش وابستگی کشورهای نفتی به درآمدهای نفتی اهمیت دارد؛ اما جذب آن افزون بر عوامل اقتصادی، تحت تأثیر کیفیت نهادها، ساختار قدرت و نااطمینانی‌های سیاسی و ژئوپلیتیک است. سرمایه‌داری رفاقتی با کاهش رقابت و شفافیت و ایجاد تبعیض، و ریسک ژئوپلیتیک با افزایش نااطمینانی، سرمایه‌گذاری خارجی را تضعیف می‌کنند. پژوهش حاضر اثر تعاملی سرمایه‌داری رفاقتی و ریسک ژئوپلیتیک بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را در ۹ کشور منتخب اوپک طی دوره 2024-2006، با استفاده از الگوی خودتوضیحی با وقفه‌های توزیعی چندکی تحلیل می‌کند. بر اساس نتایج بلندمدت سرمایه‌داری رفاقتی در همه چندک‌‌ها و ریسک ژئوپلیتیک در چندک‌‌های میانی و بالا اثر منفی بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی دارند. در کوتاه‌مدت، اثر منفی این دو متغیر در چندک‌ پایین مشاهده می‌شود. اثر تعاملی سرمایه‌داری رفاقتی و ریسک ژئوپلیتیک در بلندمدت مثبت است. محاسبه اثر نهایی نشان می‌دهد در چندک 5/0 و 75/0، اثر منفی ریسک ژئوپلیتیک تا سطح آستانه سرمایه‌داری رفاقتی 56/25 و 46/48 برقرار است و پس از عبور از این آستانه‌ها، اثر نهایی ریسک ژئوپلیتیک می‌تواند تغییر علامت دهد. بدین ترتیب با تشدید ریسک ژئوپلیتیک، سرمایه‌گذاران مولد و رقابتی عقب‌نشینی می‌کنند، اما سرمایه‌های برخوردار از پیوندهای سیاسی، دسترسی ترجیحی به قراردادهای دولتی و رانت‌های نفتی، حساسیت کمتری به این ریسک‌ها دارند. ازاین‌رو، مثبت شدن اثر نهایی در سطوح بسیار بالای سرمایه‌داری رفاقتی بازتاب‌دهنده ساختار نهادی منحرف و غلبه سرمایه‌گذاری‌های رانت‌جو است و کاهش سرمایه‌داری رفاقتی، ارتقای شفافیت نهادی و مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیک برای پایداری جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ضروری است.

کلیدواژه‌ها

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی

سرمایه‌داری رفاقتی

ریسک ژئوپلیتیک

روش چندکی

اوپک

موضوعات

• اقتصاد بین الملل

---

عنوان مقاله English

The Interactive Effect of Crony Capitalism and Geopolitical Risk on Foreign Direct Investment in Selected OPEC Countries (Panel QARDL Approach)

نویسندگان English

bahram najafizadeh ¹

saeed Daei-Karimzadeh ²

maryam Emami Mibodi ³

¹ PhD Student, Department of Economics, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.

² Department of Economics, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran

³ Department of Accounting, Shahi.C., Islamic Azad University, Shahinshahr, Iran

چکیده English

Foreign direct investment is important for financing, technology transfer, and reducing oil-dependent countries’ reliance on oil revenues. However, beyond economic factors, its attraction is influenced by institutional quality, the structure of economic power, and political and geopolitical uncertainties. Crony capitalism, by reducing competition and transparency and creating unequal access to economic opportunities, and geopolitical risk, by increasing uncertainty, can weaken foreign investment inflows. This study investigates the interactive effect of crony capitalism and geopolitical risk on foreign direct investment in nine selected OPEC countries over the period 2006–2024, using a quantile autoregressive distributed lag (QARDL) model. The long-run results indicate that crony capitalism has a negative effect on foreign direct investment across all quantiles, while geopolitical risk exerts a negative effect in the middle and upper quantiles. In the short run, the negative effects of both variables are observed in the lower quantile. The interaction between crony capitalism and geopolitical risk is positive in the long run. The marginal-effect analysis shows that, at the 0.50 and 0.75 quantiles, the negative effect of geopolitical risk persists up to crony-capitalism thresholds of 25.56 and 48.46, respectively; beyond these thresholds, the marginal effect of geopolitical risk may change sign. Accordingly, as geopolitical risk intensifies, productive and competitive investors tend to withdraw, whereas politically connected capital with preferential access to government contracts and oil rents is less sensitive to such risks. Therefore, the positive marginal effect at very high levels of crony capitalism reflects a distorted institutional structure and the dominance of rent-seeking investment, rather than an improvement in the investment environment. Reducing crony capitalism, improving institutional transparency, and managing geopolitical risks are thus essential for sustaining foreign direct investment inflows.

کلیدواژه‌ها English

Foreign Direct Investment

Crony Capitalism

Geopolitical Risk

Quantile Method

OPEC