ردپای اکولوژیکی و سازگاری اقلیمی: یک چارچوب اقتصادی مبتنی بر رگرسیون انتقال ملایم پانلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 اقتصاد فردوسی

3 گروه ریاضی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده
تغییرات اقلیمی ناشی از فشارهای انسان‌زا بر سیستم‌های طبیعی، به مثابه چالشی حیاتی در سطح جهانی، نیازمند راهبردهای سازگاری دقیق و چندوجهی است. پژوهش پیش‌رو با استفاده از داده‌های ۱۰۴ کشور در بازه زمانی ۲۰۲۳-۲۰۰۵ و به کارگیری مدل رگرسیون انتقال ملایم پانلی (PSTR)، به بررسی رابطه غیرخطی میان ردپای اکولوژیکی و سازگاری با تغییرات اقلیمی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش با در نظر گرفتن ردپای کربن به عنوان متغیر انتقال، وجود سه الگوی واکنش متمایز وابسته به رژیم اقتصادی را آشکار می‌سازد: (۱) کشورهای کم‌درآمد (رژیم اول) با حداقل انتشار آلاینده اما ظرفیت سازگاری به شدت محدود؛ (۲) اقتصادهای در حال گذار (رژیم دوم) که با افزایش انتشار کربن در معرض خطر تله زیست‌محیطی قرار دارند؛ و (۳) کشورهای پردرآمد (رژیم سوم)، علی‌رغم برخورداری از ظرفیت فناورانه پیشرفته دارای ردپای اکولوژیکی بالا ناشی از مصرف هستند. نکته حائز اهمیت آنکه واکنش‌های سازگاری در این رژیم‌ها به طور معناداری متفاوت است، امری که کاربست نسخه‌های سیاستی یکسان، نظیر ترویج عام شهرنشینی یا تشدید فعالیت‌های کشاورزی را با تردید مواجه می‌سازد. یافته‌ها مؤید آن است که اقدام اقلیمی عادلانه می‌بایست مختص هر رژیم طراحی گردد: کشورهای کم‌درآمد نیازمند انتقال فناوری هدفمند و حمایت نهادی هستند، اقتصادهای در حال گذار برای اجتناب از دام‌های اکولوژیکی می‌بایست مسیرهای توسعه سبز را در پیش گیرند، و کشورهای پردرآمد نیازمند کربن‌زدایی سیستمی از نظام‌های انرژی و مصرف خود می‌باشند. مطالعه حاضر با ارائه شواهد تجربی، زمینه‌ساز تدوین چارچوبی متمایز و عدالت‌محور برای سازگاری جهانی با تغییرات اقلیمی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Non-linear Impact of Ecological Footprint on Climate Change Adaptation: The PSTR Model

نویسندگان English

Zahra Ranjbarian 1
mahdi khoda parast mashadi 2
Masoud Homayounifar 1
Narges salehnia 1
Mohammad Esmael Samei 3
1 Department of Economics, Faculty of Economics and Administrative Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 Department of Mathematics, Faculty of Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

Climate change, driven by anthropogenic pressures on natural systems, poses a critical global challenge requiring nuanced adaptation strategies. This study investigates the nonlinear relationship between ecological footprint and climate change adaptation using data from 104 countries for the period 2005–2023, employing a Panel Smooth Transition Regression (PSTR) model with carbon footprint as the transition variable. Results considering carbon footprint as a transition variable, reveal three distinct economic-regime-dependent responses: (i) low-income countries (Regime I) with minimal emissions but severely constrained adaptive capacity; (ii) transitional economies (Regime II) at risk of environmental lock-in as carbon emissions rise; and (iii) high-income nations (Regime III) with high consumption-driven footprints despite advanced technological capacity. Crucially, adaptation responses vary significantly across regimes — undermining the efficacy of uniform policy prescriptions such as generalized promotion of urbanization or agricultural intensification. The findings underscore that equitable climate action must be regime-specific: low-income nations require targeted technology transfer and institutional support, transitional economies must pursue green development pathways to avoid ecological traps, and high-income countries need systemic decarbonization of energy and consumption systems. This study provides empirical grounding for a differentiated, justice-oriented framework for global climate adaptation.

کلیدواژه‌ها English

Ecological Footprint
Carbon Footprint
Climate Change
PSTR
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 26 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1405